انوارها ، الداخلة فى عالم الظهور للحس من جهتها ؛ و ان كانت موجودة دونها ، كيف يعرف بها وجود الشمس و توضحها على البصر الحسى مع ان وجودها و نورها و عظمتها و قهرها يبهر ابصار الناظرين و يغشى انظار الباصرين ، فكيف شمس عظمة جلال الازل ، و نور اشراق الجمال الاول . فهو انور من ان ينوره ، و يدل عليه ذرات وجوده الافاضى ، و هباآت جوده الفياضى للعقول البشرية و البصاير القلبية ، التى كالخفافيش بالنسبة الى قرص الشمس ، مع ان وجودها و ظهورها و قوامها و دوامها منه و به و له و اليه ؛ و كفى باللّه شهيدا على نفس الوجود و ذات المعبود . علوم ربانى - ( علوم غيب - علم به غيب ) ملا صدرا مىگويد بسيارى از كسانى كه منتسبين به علم‌اند يعنى عالم‌نماها علم غيب را منكرند . يعنى علومى كه سالكان طريق بر آن‌ها تكيه كنند در حالى كه علوم غيبى احكم و اقوى از ساير علوم است . عالم نماها گويند . به جز آن‌چه از راه تعليم و تعلم حاصل مىشود علم نيست اصولا علم يعنى آن‌چه از راه كسب و آموزندگى به دست مىآيد . پاره‌اى گمان برند كه علم حقيقى منحصر در فقه است و ظاهر تفسير قرآن ( تفسير ظاهرى ) و كلام و وراى آن‌ها علمى نيست در حالى كه اين ظن باطل است و كسانى كه قايل به اين اقوالند گويا هنوز معنى قرآن را ندانسته‌اند و اعتقاد ندارند كه قرآن درياى محيطى است كه مشتمل بر همهء حقايق است و همهء معانى قرآن آن نيست كه در تفاسير جمع كرده‌اند مانند تفاسير ، ثعالبى ، زمخشرى ، واحدى و غيره اين مقلدان طعم شراب حقيقت را نچشيده‌اند و اين مرض مزمن يعنى وقوف در مرتبه‌اى تقليد به مذاهب آباء و مشايخ و جمود در مقام نقل الفاظ و انكار ماوراى مسموع هر گاه در دل رسوخ كند علاج آن ناممكن است ، مگر كسانى كه هنوز اين مرض كاملا در دل آن‌ها رسوخ نكرده باشد كه ممكن است معالجهء آن . ملا صدرا سپس گويد : علم كه عبارت از صورت حاضره از حقايق اشياء است در نزد جوهر عاقل بر دو گونه است : يكى علم شرعى و ديگر علم عقلى و اكثر علوم شرعى به نزد عالم به آن‌ها عقلى است و اكثر علوم عقلى به نزد كسى كه مهارت دارد در آن‌ها شرعى است پس اين امر هم نظرى است و مورد اختلاف . علوم شرعى دو گونه‌اند يا دو قسم‌اند . علم اصول و علم فروع . علم اصول عبارت از علم توحيد و رسالت و كتابت و نبوت و امامت و معاد است . مؤمن حقيقى بايد اين‌ها را بداند از راه كشف يقين يا برهان . علم فروع علم به فتاوى و احكام و قضايا و مناكحات و غيره است ، قرآن درياى محيط است شامل همهء آن‌ها . دربارهء علوم عقلى گويد علمى است دشوار كه در آن هم صواب و هم خطا واقع مىشود و كسانى كه به خوبى به علوم عقلى واقف باشند مىدانند كه اصول آن به اصول شريعت باز مىگردد . « 1 » اعلم هداك اللَّه ، ان كثيرا من المنتسبين الى العلم ينكرون العلم الغيبى اللدنى الذى يعتمد عليه السلاك و العرفاء ، و هو اقوى و احكم من ساير العلوم ، قايلين : ما معنى للعلم الا الذى حصل من تعلم او فكر و روية ، و ربما زعموا ان العلم الحقيقى منحصر فى الفقه و ظاهر التفسير

--> ( 1 ) مفاتيح الغيب ، صص 142 - 143 .